‘ดัดจริต ข้อมม้อม’ ห้องสมุดศิลปะที่ชวนคนเมืองมานั่งยองๆ แบ่งปันพื้นที่และบทสนทนาในตึก HOAM ย่านเจริญกรุง
ในเมืองที่ทุกตารางนิ้วมีราคา เป็นไปได้ไหมที่จะมีใครหาญกล้าลุกขึ้นมาเปิด ‘พื้นที่ส่วนตัว’ ให้กลายเป็น ‘พื้นที่สาธารณะ’ สำหรับทุกคน โดยไม่หวังผลกำไร
ฟังดูเป็นคำถามเชิงอุดมคติของชาวกรุงเทพฯ เมืองที่เราคุ้นเคยกับการต้องจ่ายค่ากาแฟแลกกับที่นั่งทำงาน หรือต้องเข้าห้างสรรพสินค้าเพื่อตากแอร์ แต่มูลนิธิประยูรเพื่อศิลปะ (Prayoon for Art Foundation) กำลังพิสูจน์ให้เห็นว่ามันเป็นไปได้ ด้วยโปรเจกต์ที่มีชื่อสะดุดหูว่า ‘ดัดจริต ข้อมม้อม’
นี่คือห้องสมุดศิลปะร่วมสมัย พื้นที่สร้างสรรค์แห่งใหม่ในตึก HOAM ซึ่งตั้งใจออกแบบให้เป็น Private Owned Public Space (POPS) หรือการทำพื้นที่ส่วนตัวให้เป็นพื้นที่สาธารณะเปิดกว้างสำหรับทุกคน ไม่ว่าใครก็เดินเข้ามาหยิบหนังสืออ่าน นั่งพักผ่อน หรือแลกเปลี่ยนบทสนทนากับคนแปลกหน้าได้ฟรีๆ
ชวนไปอ่านแนวคิดของ ‘เวลา อมตธรรมชาติ’ ไดเรกเตอร์จากมูลนิธิประยูรเพื่อศิลปะ ถึงเบื้องหลังโปรเจกต์ห้องสมุดสาธารณะแห่งนี้ และความใฝ่ฝันที่อยากให้กรุงเทพฯ มีพื้นที่ให้คนมา ‘นั่งแหมะ’ มากขึ้นได้ในบทความนี้
ส่วนผสมของความ ‘ดัดจริต’ และการ ‘ข้อมม้อม’
“ส่วนตัวมองว่ามันตลกดี อย่างที่บอก มันไม่เห็นจะเข้ากันเลย แบบคนละเรื่องกันเลย แต่เรารู้สึกว่านี่แหละคือความงาม” เวลาเริ่มต้นเล่าด้วยเสียงหัวเราะเมื่อเราถามถึงชื่อโครงการ
‘ดัดจริต’ ในที่นี้ไม่ได้มีความหมายเชิงลบ แต่เป็นการระลึกถึง ‘วิคเตอร์ เกรียงศักดิ์ ศิลากอง’ ผู้ล่วงลับ ซึ่งเป็นเจ้าของหนังสือเกินกว่าครึ่งในห้องสมุดแห่งนี้ “คำว่าดัดจริต คือคำติดปากที่พี่วิคเตอร์ชอบใช้แซว” เวลาเล่าถึงเมื่อครั้งที่เคยทำงานกับวิคเตอร์ เกรียงศักดิ์ ซึ่งชอบแซวหลายๆ สิ่งอย่างติดตลกว่าดัดจริต ในความหมายเชิงของความประณีตและความละเอียดลออในการใช้ชีวิต
ไดเรกเตอร์มูลนิธิฯ ยังอธิบายเพิ่มเติมอีกว่า ตัวห้องสมุดแห่งนี้เป็นพื้นที่สำหรับทุกคนที่จะมาแบ่งปันหนังสือ กิจกรรม หรือแม้แต่ประสบการณ์ร่วมกันก็ได้ ชื่อนี้จึงมีความหมายข้างในของตัวมันเอง
ส่วน ‘ข้อมม้อม’ เป็นคำภาษาลาว แปลว่า การนั่งยองๆ (เหมือนท่านั่งของกระต่ายในเพลงภาษาลาว) สื่อถึงวิถีชีวิตพื้นบ้านแบบเอเชียที่เรียบง่าย เป็นกันเอง และพร้อมจะล้อมวงคุยกับใครก็ได้ แถมคำว่าข้อมม้อมยังพ้องเสียงกับคำว่า Common ซึ่งแปลว่า ‘ร่วมกัน’
เมื่อนำมารวมกัน ‘ดัดจริต ข้อมม้อม’ จึงกลายเป็นพื้นที่ตรงกลางที่ความรู้ระดับสูงของศิลปะจะมาบรรจบกับการนั่งล้อมวงคุยกันแบบบ้านๆ อย่างลงตัว
เพราะเมืองไม่มีที่ให้ ‘นั่งฟรี’
“เวลาว่างเราจะไปไหนดีในเมืองไทย สิ่งที่นึกได้มักมีแค่คาเฟ่หรือห้างสรรพสินค้า ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นกิจกรรมที่เรียกว่า ชิม-ชอป-ใช้ จำเป็นต้องเสียเงิน ส่วนสวนสาธารณะมีข้อจำกัดเรื่องอากาศร้อนและกฎระเบียบบางอย่างที่เคร่งครัด มันไม่เหมือนสวนสาธารณะของเมืองนอกที่เราล้มตัวลงนอนได้อย่างสบายๆ แต่ที่ไทยจะต้องทำตัวให้เรียบร้อย”
เวลาอธิบายเพิ่มเติมว่า กรุงเทพฯ ขาดพื้นที่ที่เราจะไปนั่งแหมะเฉยๆ ทิ้งตัวสบายๆ อยู่กับแฟน หาเพื่อนใหม่ หรือคอมมูนิตี้ใหม่ที่คุยกันได้ถูกคอโดยไม่ต้องเสียเงินบริโภคอะไร
ดัดจริต ข้อมม้อม จึงเกิดขึ้นมาเติมเต็มพื้นที่เหล่านั้น โดยแทรกตัวอยู่ในตึก HOAM เพื่อจะพิสูจน์โมเดล POPS ที่สะท้อนว่าภาคเอกชนก็เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสรรค์พื้นที่สาธารณะให้กับเมืองได้ ด้วยการนำรายได้จากกำไรส่วนหนึ่งของมูลนิธิฯ มาหมุนเวียนดูแลค่าใช้จ่าย เพื่อให้พื้นที่นี้สามารถเปิดต้อนรับทุกคนได้ในระยะยาวอย่างยั่งยืน
ห้องสมุดที่มีเสียง และหนังสือที่คัดสรรมาเพื่อชีวิต
“คอนเซปต์ห้องสมุดที่มีเสียงได้ มันไม่ได้เกิดจากเรา มันเกิดขึ้นจาก ปิ่น เจ้าของ Vacilando Bookshop ซึ่งเป็นเพื่อนของเรา เราเคยทำงานด้วยกันในตอนที่เราสร้างห้องสมุดที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย เขาให้ไอเดียว่า รู้ไหมว่าสมัยก่อนห้องสมุดไม่ได้เงียบ เพราะห้องสมุดคือสถานที่ที่นักคิดเขาไปรวมตัวกันถกปัญหาปรัชญา ถกเรื่องความเหลื่อมล้ำกันที่นั่น มันเลยมีการคุยกันอยู่ตลอดเวลา เราคิดว่าอันนี้แหละ เป็นความคิดที่น่าสนใจ” เวลาบอก
ด้วยเหตุนี้ ที่นี่จึงอนุญาตให้ผู้ใช้งานพกขนมเข้ามาทาน ล้อมวงคุยกัน หรือแม้แต่เดินไปกดเปียโนเล่นได้ ตราบใดที่เช็กแล้วว่าไม่เป็นการรบกวนเพื่อนบ้านที่อยู่อาศัยจนเกินไป เพราะเป้าหมายสูงสุดไม่ใช่ความเงียบ แต่คือการสร้าง ‘คอมมูนิตี้’ และบทสนทนาแลกเปลี่ยนความรู้กันและกัน
ส่วนหนังสือบนชั้นถูกนิยามว่าเป็น ‘Book about Art’ ซึ่งไม่ใช่แค่ Art Book เท่านั้น แต่คือหนังสือที่เกี่ยวข้องกับศิลปะ วัฒนธรรม ครอบคลุมตั้งแต่ศาสตร์การแสดง งานดีไซน์ ภาพยนตร์ ไปจนถึงมานุษยวิทยา เพื่อให้คนที่เข้ามาในห้องสมุดได้รับมุมมองที่หลากหลายกลับไป
พื้นที่เล็กๆ ที่อยากเห็นทั่วเมือง
“เหตุผลที่เราตั้งใจทำพื้นที่ตรงนี้ เพราะอยากแสดงทักษะและศักยภาพในการบริหารจัดการพื้นที่สร้างสรรค์ที่มูลนิธิฯ ทำมาตลอดเจ็ดปี” ไดเรกเตอร์มูลนิธิฯ อธิบายถึงความตั้งใจแรกที่อยากเริ่มก่อร่างสร้างพื้นที่ตรงนี้
และในขณะที่หลายคนอาจยังมองไม่เห็นถึงฟังก์ชันของพื้นที่ศิลปะเล็กๆ ในเมืองใหญ่ เวลากลับมองต่างออกไป เขายกตัวอย่างโมเดลในต่างประเทศที่พิสูจน์แล้วว่าพื้นที่ศิลปะไม่ได้ทำหน้าที่แค่เป็นพื้นที่จรรโลงใจ แต่ยังเป็นกลไกสำคัญทางเศรษฐกิจ
“ในต่างประเทศ การมีพื้นที่แบบนี้นอกจากจะส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในบริเวณนั้นแล้ว ยังช่วยยกระดับมูลค่าของโครงการอสังหาริมทรัพย์ในย่านนั้นให้น่าอยู่ขึ้นด้วย มันคือการแสดงถึงมิติเชิง Well-being ของเมืองได้อย่างดี
“ถ้าวันหนึ่งมีหน่วยงานรัฐที่อยากจะพัฒนาชุมชน หรือเอกชนที่อยากจะพัฒนาโปรเจกต์ เพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิตของคนที่อยู่ในย่านให้ดีขึ้น หรือชุมชนที่อยากรวมตัวกันสร้างพื้นที่ที่ยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน เรายินดีมากที่จะเข้าไปจับมือทำด้วยกัน หรือเข้าไปช่วยบริหารจัดการ เพื่อให้ประเทศไทยมีพื้นที่ที่ผู้คนสามารถใช้เวลาร่วมกันได้จริงๆ” เวลากล่าวทิ้งท้าย
หากโมเดล ดัดจริต ข้อมม้อม ประสบความสำเร็จ ทางมูลนิธิฯ หวังว่านี่จะเป็นกรณีศึกษาที่ทำให้เจ้าของตึก หน่วยงานรัฐ หรือเอกชนรายอื่นๆ เห็นความเป็นไปได้ในการเปิดพื้นที่ส่วนตัวเพื่อสาธารณะ และร่วมมือกันทำให้กรุงเทพฯ กลายเป็นเมืองที่มีพื้นที่ให้ผู้คนได้มา ‘ข้อมม้อม’ คุยกันได้มากกว่าที่เป็นอยู่
ใครที่กำลังมองหาพื้นที่หลบหลีกจากความวุ่นวาย เบื่อการเดินห้างฯ หรือแค่อยากหาที่นั่งทิ้งตัวสบายๆ โดยไม่ต้องกังวลเรื่องค่าใช้จ่าย ลองแวะมา ดัดจริต ข้อมม้อม ได้ที่ชั้นลอย ตึก HOAM ย่านเจริญกรุง
ไม่ต้องเตรียมตัวอะไรมาก แค่พกหนังสือเล่มโปรด ขนมอร่อยๆ หรือจะมาตัวเปล่าเพื่อหาเพื่อนคุยแลกเปลี่ยนไอเดียก็ได้ พื้นที่นี้เปิดกว้างเสมอ ขอเพียงอย่างเดียวคือ อย่าลืมพก ‘ความเคารพในการใช้สถานที่ร่วมกัน’ ติดกระเป๋ามาด้วย และช่วยกันดูแลความเรียบร้อยและเคารพเพื่อนบ้านในตึก เพื่อให้พื้นที่ดีๆ แบบนี้อยู่คู่เมืองไปนานๆ
ที่อยู่ : 1229/18 เจริญกรุง 47/2 แขวงสุริยวงศ์ เขตบางรัก ซอยอยู่ตรงข้ามเซ็นทรัล เมื่อเข้าซอยมา อาคารจะอยู่หัวมุมซ้ายมือสุดซอย สังเกตประตูกระจกผ้าม่านขาว แผนที่ : maps.app.goo.gl/ZHmeTzPZXD3aiYNN6
วันทำการ : วันพุธ-วันศุกร์ เวลา 15.30 – 20.00 น., วันเสาร์-วันอาทิตย์ เวลา 13.00 – 20.00 น.ติดตามรายละเอียดทางเพจ Facebook : มูลนิธิประยูรเพื่อศิลปะ Prayoon for Art Foundation
Writer
